Het lijkt wel Chinees ….

Elke week reciteren we een aantal sutra’s. Maar is het ook duidelijk wat we eigenlijk reciteren? Voor de nietsvermoedende toehoorder lijkt het soms wel Chinees. En dat klopt ook: de sutra’s die we reciteren komen oorspronkelijk uit het Chinees, en zijn via het Japans en het Engels naar het Nederlands vertaald. In zo’n drievoudige vertaalslag gaat gemakkelijk het een en ander verloren.

In een nieuwe serie artikelen gaat André van der Braak steeds op zoek naar het Chinese origineel van een sutra, vanuit de vraag: wat staat daar nu eigenlijk?

Eerste aflevering: de bodhisattva-geloften.

De vier bodhisattva-geloften zijn waarschijnlijk de regels die we het eerst van buiten kennen:

Hoe talloos de levende wezens ook zijn, ik beloof ze alle te bevrijden

Hoe peilloos de oorzaak van lijden ook is, ik beloof haar geheel te verwijderen

Hoe talloos de dharma’s ook zijn, ik beloof ze alle te verstaan

Hoe eindeloos de Boeddhaweg ook is, ik beloof hem ten einde te gaan.

Deze vier regels worden overal ter wereld in Mahayana-kloosters gereciteerd. In het Chinees staan er de volgende karakters (hier weergegeven in hun Japanse transliteratie):

(1) shu jō (levende wezens) mu hen (ontelbaar) sei gan (beloven, eed afleggen) do (oversteken [naar de andere oever])

(2) bon nō (bezoedelingen) mu jin (onuitputtelijk, eindeloos) sei gan (beloven, eed afleggen) dan (vernietigen, uitwissen)

(3) hō (dharma) mon (poort) mu ryō (onmetelijk, ontelbaar) sei gan (beloven, eed afleggen) gaku (bestuderen, beheersen)

(4) butsu dō (Boeddhaweg) mu jō (onovertroffen, allerhoogste) sei gan (beloven, eed afleggen) jō (bereiken, actualiseren, worden)

Voordat je verder leest, kun je misschien zelf een poging wagen om de vier geloften in het Nederlands te vertalen. Net als bij een puzzel zijn er allerlei varianten mogelijk. De derde en vierde regel worden bij Ton Lathouwers bijvoorbeeld als volgt gezongen:

(3) Hoe talloos de poortloze poorten ook zijn, ik beloof ze binnen te gaan

(4) Hoe oneindig het pad van ontwaken ook is, ik ga daarvan de belichaming aan

Er is echter een interessant fenomeen. Het zelfstandig voornaamwoord “ik”, dat in het Engels en het Nederlands automatisch wordt toegevoegd, staat er niet in het Chinees. We zouden dus net zo goed kunnen reciteren “wij beloven ze alle te bevrijden” (aangezien we het reciteren altijd samen uitvoeren). Maar nog beter zou misschien zijn om de nadruk te leggen op de activiteit van het beloven zelf, los van wie dat doet (een ego-loos reciteren van de bodhisattva-geloften, als het ware!). Je krijgt dan iets als:

Beloven om talloze levende wezens naar de andere oever te helpen oversteken

Beloven om de onuitputtelijke bezoedelingen te vernietigen

Beloven om de ontelbare toegangen tot de dharma onder de knie te krijgen

Beloven om die fantastische Boeddhaweg in praktijk te brengen

Misschien dat dit een “betere” vertaling is; maar qua ritme krijgen we dit natuurlijk niet uit onze keel. Het proces van het vinden van een goedlopende Nederlandse vertaling bevindt zich in een staat van voortdurende evolutie. Creatieve inzendingen zijn dan ook van harte welkom bij de redactie van de Zensor.[1]

---

[1] Als bron voor dit stukje is gebruikt: Zen Sourcebook. Traditional Documents from China, Korea and Japan. Edited by Stephen Addiss, with Stanley Lombardo and Judith Rothman, Indianapolis: Hackett, 2008.