Grondeloos vertrouwen

Teisho 4 september 2018 André van der Braak – bewerking tekst Elja Stoel

Hongzhi is de grote zenmeester van  de benadering van het alleen maar zitten. De benadering van het alleen maar zitten is geen methode, geen techniek, het gaat nergens naar toe, er is niet een bepaald doel.De benadering van Hongzhi is de benadering van het alleen maar zitten vanuit een groot vertrouwen, een heel diep vertrouwen in de gehele werkelijkheid. Dat vertrouwen dat groeit in het zitten. Vooral in het samen zitten. In die zin doen we ook iets voor elkaar. Dat vertrouwen is nog binnen nog buiten het zelf.Vanuit het boeddhisme is deze scheiding een illusie. Er is geen scheiding. Daarom wordt in China gesproken van de tiendduizend dingen. En daar hoor jezelf ook bij.

Open hart

Vertrouwen is niet cognitief, vertrouwen komt uit je hart. Precies zoals je iemand anders kunt vertrouwen vanuit je hart. Dan durf je vanuit je hart je helemaal aan die persoon te geven. Dan ben je niet bang dat je wordt gekwetst. Vanuit een open hart, geef je je hart zonder voorbehoud. Dus tijdens het zitten in zazen, zitten we met zo’n open hart. We geven ons helemaal aan de tienduizend dingen, aan de grote werkelijkheid. Het zitten vraagt  van ons ook een houding van toewijding, van devotie. Zen is ook devotioneel boeddhisme. Alleen waar die devotie aan toegewijd is wordt in zen niet ingevuld. Het is geen devotie aan Boeddha of aan God of Jezus, aan wie dan ook. Nee het is devotie om onverbrekelijk vertrouwen, grondeloos vertrouwen.

Er komt iets aan het licht

Wat Hongzhi zegt is dat wanneer je zit met dat grote hart, met dat open hart, dan zul je merken dat er in het zitten iets aan het licht komt. In alle stilte en openheid komt iets aan het licht wat eerst niet zichtbaar was. Het was er altijd wel, maar je keek er over heen. Dat noemt Hongzhi de stille verlichting. Het is eigenlijk heel subtiel.  Er komt iets aan het licht, maar dat is iets wat er altijd al was.

Daarom kan geen enkel middel dit aan het licht brengen. Het valt buiten oorzaak en gevolg, dit is van een hele andere orde. Onmiddellijke verlichting is zonder tussenkomst van iets. Je kunt niet zeggen het komt aan het licht omdat we een bepaald iets doen. En waarom komt het aan het licht? Zelfs de Boeddha kan het je niet vertellen. Maar het is iets dat gebeurt.

het lege veld

We zijn niet ons brein

Het is een laag in de werkelijkheid zelf die aan het licht komt. Dus de werkelijkheid is veel groter, heeft veel meer lagen dan wij met ons ‘huis tuin en keuken’ bewustzijn menen waar te nemen. De werkelijkheid is veel onmetelijker, veel rijker en veel dieper dan we beseffen. Wij zijn niet ons brein…dat is een materialistisch wereldbeeld…Dus stille verlichting betekent; iets komt spontaan, en spontaan betekent niet het resultaat van voorafgaande oorzaken, iets komt spontaan aan het licht. Het wil geboren worden.

Cultiveren van het lege veld

We kunnen het niet afdwingen. We kunnen de kraamkamer in orde maken. We kunnen er ontvankelijk voor worden door steeds weer te gaan zitten. Steeds weer opnieuw. Meer kunnen we niet doen. Maar wat komt er dan aan het licht? Hongzhi gebruikt daarvoor de metafoor van het veld. Er komt een veld aan het licht. De metafoor van het veld is een mooie metafoor. En vervolgens noemt hij dit ‘het lege veld’. De Engelse vertaling van het boek ‘Vruchtbare leegte is ‘Cultivating the empty field’.Het cultiveren van het lege veld. Het cultiveren verwijst naar het in orde maken van de kraamkamer. Net zo als een tuinman zijn tuin kan cultiveren. Cultiveren betekent er voor zorgen en de juiste omstandigheden creëren, op een liefdevolle manier. Het cultiveren van het lege veld, dit is wat volgens Hongzhi zen beoefening is.